Het lezen van 'Het Zandkasteel' van Ton van der Lee is een onderdeel van onze voorbereiding op de geplande reis naar Mali. Het is de bedoeling, dat we op 18 december naar Bamako vliegen, dan drie weken gaan rondreizen door Mali. Aan het einde van die periode vindt het jaarlijkse 'Festival au desert' plaats, vlakbij Timboektoe. Dit festival is een jaarlijks ontmoetingspunt voor veel van de bekende Westafrikaanse muzikanten. Zowel de desert-blues van bands als Tinariwen alsook de troubadours als Ali Farka Tourxc3xa9, Habib Koitxc3xa9 en zo. Wat een geweldige finale aan het einde van drie weken Mali moet dat worden!!  

Ton van der Lee heeft niet als een backpacktoerist rondgereisd. In Het Zandkasteel zet hij zichzelf nadrukkelijk aan de andere kant: de kant van de Malinezen. Eigenlijk rammelt hij de romantiek wel een beetje uit mijn perspectieven: de toeristen worden langs de gebaande paden geleid, zijn voorzien van de juiste gemakken en laten zich gebruiken, sturen en misleiden door de thuislanders. En/of het zijn consumenten, die alleen maar van hoogtepunt naar hoogtepunt sjezen, zonder wxc3xa9zenlijk gexc3xafnteresseerd te zijn in het land en de mensen.

Van der Lee beschrijft een aantal jaren van zijn verblijf in met name Djennxc3xa9, waar hij zijn 'zandkasteel' heeft gebouwd. Djennxc3xa9 is inmiddels bij mij wel geleidelijk het romantische van de verwachtingen rondom Timboektoe gaan vervangen. Moet ook veel mooier en echter zijn dan Timboektoe. Er was al honderd jaar niet meer zo'n groot gebouw gebouwd, in de tradiotionele bouwstijl, in heel Djennxc3xa9. Het is heel bijzonder wat van der Lee heeft bewerkstelligd; hij is geleidelijk een halve Malinees geworden en beschrijft dat proces op een hartverwarmende wijze. Hij weet ook hoezeer de westerlingen die er een (semi-)permanent verblijf zochten, doch met niet gehxc3xa9xc3xa9l onbaatzuchtige motieven, uiteindelijk allemaal van een kouwe kermis thuis kwamen. En hij vreest soms ook: welk lot zal mij ten deel vallen? Hij struikelt soms ook: de vrouw met wie hij wil trouwen blijkt al bij peutertijd te zijn uitgehuwelijkt. Maar het huis komt er en op het einde krijgt hij een Malinsees gewaad van zijn Djennxc3xa9se vrienden en mag hij meedoen met het gebed bij de jaarlijkse feestdag: hij is ingewijd!

Op het einde vraagt hij zich af, hoe lang het voor hem gaat duren. Of hij nu nog steeds op de vlucht is. Of hij nu 'thuis' is of dat hij zich dat ten onrechte toedicht. Het blijft in het midden.
Waar ik wel vragen bij heb, dat is het mogelijk geromantiseerde beeld, dat hij van zijn situatie maakt. Ik weet (van andere boeken van hem, dingen die je online kunt lezen), dat hij hieraan voorafgaand ook 3 jaar in Namibixc3xab een flink solitair leven heeft geleid; al jaren weg was uit Nederland. Maar hij schrijft in het Zandkasteel, dat juist de ratrace in Nederland de belangrijkste reden voor zijn verblijf in Mali is. 
Ben nu ook wel nieuwsgierig naar de andere boeken van van der Lee. En hoe het nu gaat: is nu echt ontheemd geraakt in Nederland? Of heeft hij juist weer wortel geschoten hier, levend van en voor zijn Afrikaanse boeken?

Voor onze reis is dit een fantastische appetizer. Ik weet dat we Bamako maar beter snel achter ons kunnen laten; dat het Dogon-gebied heel bijzonder is, zowel de cultuur, alsook de bijzondere falaise, de rotswand, het leven op en rond de Niger (en de Bani), de prachtige stad Djennxc3xa9 (en natuurlijk: het huis van van der Lee; ik wil het zien!). 
En wat ik dan wel leer van het boek: oppassen niet txc3xa9 veel als een kijk-toerist rond te reizen, maar echt de tijd nemen voor het ervaren van het leven aldaar. Misschien is dat ijdel, want wat kun je nou in drie weken?! Ton van der Lee schrijft, dat hij soms weken ook zelfs niet xc3xa9xc3xa9nmaal aan Nederland dxc3xa1cht, zxc3xb3 los van zijn oude leven was hij. 

Ik hoop toch nog in xc3xa9xc3xa9n van zijn andere boeken te kunnen lezen, hoe het verder ging. Hij is niet al te lang na het einde van dit boek toch weggegaan uit Djennxc3xa9. Waarom? En hoe staat het met zijn roots in in Mali? Afijn, ik ga me er nog wel verder in verdiepen. 
En nu ook wat andere boeken over Mali lezen. Ook maar gauw de Lonely Planet aanschaffen…