En na Ammaniti las ik even een tussendoortje: Onmacht van Charles den Tex. Ik kreeg het in de boekenwinkel, in het kader van ‘de maand van het spannende boek’, kort voor ik op vakantie ging. Dat is echt wegleeslectuur. En toch vermaak je je wel. Maar ik heb er nu al moeite mee, me te herinneren, waar het ook alweer over ging.
Direct hierna kwam het sluitstuk van mijn vakantielezerij: Wat is de Wat van Dave Eggers. Dat boek ga ik nu uitlezen: het is me nxc3xa9t niet gelukt in Kroatixc3xab; ik moet nog 20 van de 650 bladzijden!!
….

Volgende morgen: ‘Wat is de Wat’ is een onvergetelijk boek. Je leest het niet voor je lol. Het is erg goed voor je relativeringsvermogen, voor je bescheidenheid, om zo diep af te dalen in een geschiedenis die heel recent is en zxc3xb3 verschrikkelijk, zxc3xb3 mensonterend, zo onbegrijpelijk en zo veel te veel vergeten. Ja, over Darfur horen we nog wel eens wat. Maar ook dat staat in de schaduw bij het Midden-Oosten, bij Afghanistan..
De Amerikaanse auteur Dave Eggers vertelt het verhaal van Valentino Achak Deng. Hij groeit op in een dorpje in Zuid-Soedan, hij is lid van de Dinka-stam. Dit volk is christelijk en ligt stelselmatig overhoop met de Islamistische bazen van het land. Ondertussen geldt ook nog, dat er veel olie in de grond zit en zowel de Islamitische despotische leiding van het land, in Khartoum, alsook de internationale olie-plunderaars, willen het liefst dat deze Dinka’s opsodemieteren.
Als Valentino zes jaar oud is, start de Exodus. Wat hij dan beleeft is nog erger dan wat ik me nog herinner van De Geverfde Vogel van Kozinksi (waarin ook nog eens veel gelogen bleek te zijn). Jarenlang opgejaagd worden door je eigen land, in groepen van honderden jongens, dwars door de woestijn. De ontberingen zijn absoluut. En dan in Ethiopixc3xab in een vluchtelingenkamp. En daar ook weer met veel geweld weggejaagd worden. Daarna tien hele jaren in een vluchtelingenkamp in Noordwest-Kenia. Ook in de woestijn.
Enerzijds is er het continue onbegrip over al het leed dat letterlijk iedereen de Dinka’s lijkt te willen aandoen, wat leidt tot een gruwelijk complex: ze geloven zo erg in God, maar geloven ook, dat ze dus ‘slecht’ zijn, want wat God hun dus allemaal aandoet, dat gaat alle perken te buiten.
Maar daarnaast ook steeds meer analyse en reflectie, wanneer Valentino ouder wordt en steeds meer gaat begrijpen van de perspectieven, de gezichtspunten, de belangen. En dat er ook van alle kanten verschrikkingen zijn: hij, alle verstotenen, ze zijn allemaal ook weer net zo goed slachtoffer van het bevrijdingsfront van de Dinka’s zelf, die veelal geen centimeter minder wreed zijn dan hun vijanden.

Valentino schrijft het allemaal op als zijn levensverhaal vanuit zijn situatie in de Verenigde Staten, waar hij, eindelijk, in 2001 naartoe kon. Dan is hij ongeveer 23 en is zeventien jaar ontheemd geweest. En het lukt eigenlijk helemaal niet goed om xc3xa9cht opnieuw te beginnen, een goeie nieuwe toekomst op te bouwen. Hoe hij en alle andere vluchtelingen hun best doen in een andere cultuur, met andere normen en waarden en hoe hij het begrijpelijk maakt, dat lang niet iedereen het redt en dat ozo veel goeie bedoelingen uiteindelijk niet tot het juiste resultaat leiden.
Maar Valentino is mentaal ongelooflijk sterk. Dat komt niet alleen tot uitdrukking in hoe hij zich door zijn verschrikkelijke avonturen slaat, maar ook in hoe hij omgaat met al zijn twijfel en alle tegenstrijdigheden in zijn wereld en in de wereld in het algemeen.
Ik zit niet zo gauw echt met tranen in mijn ogen een boek te lezen. Dat gebeurt met ‘Wat is de Wat’ zomaar. Wat is de Wat is vast en zeker het meest indrukwekkende boek, dat ik dit jaar lees.
En ik ga doneren aan de Valentino Achak Deng Foundation. En me er toch nog wat verder in verdiepen, want dit boek werd in 2006 geschreven en ik moet ook bekennen, dat ik niet weet, hoe het er voor staat met de mogelijk aanstaande onafhankelijkheid van Zuid-Soedan.

Hier ook een spreekbeurt van Valentino uit 2007, op YouTube. Zo leer je ook over wie hij is. Echt: lxc3xa9xc3xa9s dit boek!